Hupu ngày 23/10 đưa tin: Trước trận El Clásico của Tây Ban Nha tuần này, nhóm phóng viên Tây Ban Nha của The Athletic UK viết chuyên mục về những năm tháng tuổi trẻ của Mourinho tại Barca.

“Hôm nay, ngày mai và mãi mãi, Barcelona luôn ở trong tim tôi.”

Năm 1997, Barcelona vô địch Copa del Rey. Trên ban công Cung điện Generalitat Catalonia ở trung tâm thành phố, một trợ lý HLV gương mặt còn non trẻ nhận micro, nhìn xuống dòng CĐV cuồn cuộn như thủy triều bên dưới.

Giờ xem lại đoạn video này, nhiều khán giả có lẽ sẽ ngạc nhiên. Người phát ngôn khi đó 34 tuổi — người hứa rằng đội bóng sẽ đạt thành tích tốt hơn ở Champions League mùa sau, khiến bên dưới vang lên tiếng hò reo như sấm — chính là José Mourinho.

Những hình ảnh này gợi nhiều cảm xúc, bởi sau này Mourinho từng nhiều lần đối đầu dữ dội với Barcelona — dù dẫn dắt Chelsea, Inter Milan hay trong thời gian dẫn dắt Real Madrid, đối thủ truyền kiếp của Barca (ông trở lại Real Madrid làm HLV trưởng vào tháng 6 năm nay, hiện 63 tuổi).

Tuy vậy, ở giai đoạn khởi đầu sự nghiệp huấn luyện, Mourinho từng trải qua bốn mùa giải tại Camp Nou. Kinh nghiệm này chắc chắn đã có ảnh hưởng sâu sắc đến sự trưởng thành của ông trên cương vị HLV cũng như việc định hình phẩm chất cá nhân.

“Được làm việc ở Barcelona là điều vô cùng may mắn với tôi,” Mourinho nói trong một bộ phim tài liệu Netflix về sự nghiệp của ông phát hành tháng 8, “Những cầu thủ hàng đầu thế giới có yêu cầu rất cao về chất lượng công việc. Với một người trẻ, đó vừa là thử thách lớn vừa là trải nghiệm quý giá. Tôi đã cống hiến nhiều cho họ, đồng thời cũng học được rất nhiều từ họ.”

Người ta thường nói Mourinho gia nhập Barcelona với tư cách phiên dịch viên cho HLV khi đó là Sir Bobby Robson.

Sự thật không phải vậy. Trước khi hai người cùng đến Barca vào mùa hè 1996, Mourinho đã làm việc với Robson bốn năm ở Bồ Đào Nha — lần lượt tại Sporting Lisbon và Porto — và trong thời gian đó đã chứng minh mình là một thành viên đáng tin cậy và rất có giá trị trong ban huấn luyện của Robson.

Trong một số buổi họp báo đầu thời kỳ ở Barca, Mourinho quả thực từng làm phiên dịch cho Robson, nhưng sau đó lãnh đạo CLB phát hiện những gì ông chuyển đạt bằng tiếng Tây Ban Nha thường có đôi chỗ khác với ý Robson đã diễn đạt trước đó bằng tiếng Anh.

Khi đến Barca, Robson đã 63 tuổi và hành xử khiêm tốn; còn Mourinho lại xuất hiện trước công chúng nhiều hơn phần lớn các trợ lý HLV. Ông nhận phỏng vấn của nhiều cơ quan truyền thông địa phương, trình bày kế hoạch của đội; trước trận đầu tiên của Barca mùa 1996-97, ông thậm chí còn phát biểu trực tiếp trên đài truyền hình Tây Ban Nha.

“Khi đó Mourinho trẻ, thông minh và đầy tham vọng, quyết tâm tạo dựng sự nghiệp trong giới bóng đá,” một nguồn tin nội bộ Barca am hiểu tình hình khi đó cho biết.

“Nhưng ông ấy thân thiện và hòa đồng rất tốt với các nhân viên khác của CLB.”

Đội hình Barca khi đó có không ít ngôi sao, gồm tuyển thủ Tây Ban Nha Pep Guardiola và Luis Enrique, tiền đạo người Bulgaria Hristo Stoichkov, ngôi sao Bồ Đào Nha Luís Figo và tân binh người Brazil Ronaldo.

Ngoài ra còn có tiền vệ Óscar García — người sau này từng dẫn dắt Brighton và Watford, hiện làm HLV trưởng CLB Pogoń Szczecin ở Ba Lan.

“Vai trò của Mourinho chính là trợ lý HLV của Bobby Robson,” García hồi tưởng, “Khi đó chúng tôi đã thấy ông ấy rất thông minh, khâu chuẩn bị cực kỳ đầy đủ. Có thể thấy ông ấy đã thấm đẫm thế giới bóng đá từ nhỏ.”

Trong các trận đấu, Mourinho thường xuất hiện trên băng ghế dự bị, đôi khi xảy ra va chạm với trọng tài và HLV đối phương, nổi tiếng nhất là vụ cãi vã dữ dội với HLV Athletic Bilbao Luis Fernández sau khi Barca thua 1-2 trên sân khách trước Athletic Bilbao vào tháng 11/1996.

“Dù còn trẻ, ông ấy hiểu sâu sắc về đội bóng và khía cạnh tâm lý của bóng đá,” cùng người trong nội bộ Barca bổ sung, “Ông ấy có khả năng nhìn thấu cuộc đấu trí tâm lý ngoài những gì diễn ra trên sân.”

Dù trận thua ở Bilbao là thất bại duy nhất của Barca trong 14 vòng đầu La Liga, nhiều bình luận viên và CĐV vẫn tiếc nuối việc HLV huyền thoại Cruyff rời đi vào mùa hè trước đó.

“Việc Cruyff rời đi đã châm ngòi cuộc nội chiến bên trong Barca,” người trong nội bộ Barca nói, “Mourinho kiên định ủng hộ phong cách chơi trực diện hơn, thiên về va chạm thể chất hơn của Robson. Quan hệ hai bên rất căng thẳng. Cả Robson và Mourinho đều chịu ảnh hưởng nặng nề.”

Một số phương tiện truyền thông lợi dụng biệt danh “phiên dịch viên” để chế giễu Mourinho, vì ông bị cho là rất dễ nổi giận. Chủ tịch CLB Josep Núñez cũng thích dùng biệt danh này để chọc tức ông.

“Người ta không coi trọng José, họ xem thường ông ấy, và ông ấy thực sự không thích điều đó,” một nguồn tin thân cận với CLB khi đó cho biết.

Dù cuối cùng Barca đã giành Copa del Rey, Siêu cúp Tây Ban Nha và Cúp C2 châu Âu, họ vẫn thua Real Madrid trong cuộc đua La Liga và chỉ về nhì.

Phản ứng của Núñez là chuyển Robson sang vai trò cố vấn và trong thời gian ngắn thay ông bằng HLV Ajax Louis van Gaal. Van Gaal được coi là người trung thành hơn với phong cách huấn luyện của Cruyff. Phần lớn người ở Camp Nou đều nghĩ Mourinho cũng sẽ ra đi, bao gồm một số thành viên sắp gia nhập ban huấn luyện.

“Mourinho rất tức giận vì ông Robson bị thay thế, ông ấy đã thể hiện cảm xúc ngay lúc đó,” Frans Hoek nói, người gia nhập Barca vào mùa hè 1997 với vai trò HLV thủ môn.

Tuy nhiên, sau một cuộc nói chuyện thẳng thắn với Van Gaal, Mourinho đã ở lại. Công việc của ông giờ bao gồm khảo sát các đối thủ tương lai và phân tích màn trình diễn của Barca trong trận đấu.

“Khi đó tôi ở trên khán đài và giữ liên lạc với Mourinho qua điện thoại,” Hoek nói. “Ông ấy sẽ nói: ‘Này, bên cánh phải có khoảng trống.’ Ngay từ đầu, khả năng phân tích trận đấu và đối thủ xuất sắc của ông ấy đã khiến tôi ấn tượng.”

García cho biết điều đặc biệt nổi bật là Mourinho nắm bắt rất nhanh những ý tưởng mà Van Gaal và ban huấn luyện muốn triển khai trong đội Barca.

“Mourinho giống như một miếng bọt biển,” ông nói. “Chỉ trong vài tuần đầu làm trợ lý cho Van Gaal, ông ấy đã nắm được mọi ý tưởng. Cứ như thể ông ấy đã làm việc nhiều năm trong hệ thống chiến thuật của Ajax vậy.”

Hoek nói rằng người Bồ Đào Nha này “rất ham học hỏi”; việc ông chất vấn ý tưởng của các đồng nghiệp Hà Lan và đưa ra quan điểm riêng đã để lại ấn tượng sâu sắc với ông.

“Bobby Robson là một nhà quản lý con người xuất sắc,” ông nói. “Louis giống một người thầy hơn, ông ấy quan tâm đến nội dung trận đấu và hệ thống chiến thuật. Louis cũng thích người khác thách thức mình, kiểu ‘có lẽ chúng ta nên thử cách này’, hoặc ‘ông sai rồi’.”

Đồng thời, trong quá trình làm việc chặt chẽ với những tài năng trẻ triển vọng của lò đào tạo La Masia của Barca, Mourinho tích lũy thêm kinh nghiệm về triết lý huấn luyện của Barca.

Mourinho đã xây dựng quan hệ tốt với một số cầu thủ kỳ cựu cùng độ tuổi (như Guardiola và Luis Enrique), và Van Gaal cho rằng điều này rất có lợi.

“Thật thú vị khi thấy José xây dựng được mối quan hệ gắn bó như vậy với các cầu thủ,” Hoek nói.

“Là trợ lý HLV, bạn cần xây dựng quan hệ với cầu thủ và giành được niềm tin của họ. Đồng thời, bạn cũng cần xác định rõ mình có thể giúp gì cho HLV trưởng. José rất giỏi xử lý những mối quan hệ này, để đội bóng hưởng lợi từ đó.”

Thời gian trôi qua, vai trò của Mourinho ngày càng quan trọng. Ông thường ngồi trên băng ghế huấn luyện bên cạnh Van Gaal, và bộ đồ thể thao ông thường mặc thời trẻ cũng được thay bằng vest và cà vạt.

Trong hai mùa giải đầu Van Gaal dẫn dắt, Barca giành hai chức vô địch La Liga, một Copa del Rey và một Siêu cúp châu Âu; nhưng sau mùa 1999-2000 trắng tay, vị HLV người Hà Lan đã chọn ra đi.

Dù hợp đồng của Mourinho với CLB còn một năm, sự nghiệp huấn luyện của ông tại Camp Nou cũng đã đi đến hồi kết.