Phóng viên theo chân Chelsea của The Athletic UK, Liam Twomey, viết bài chuyên mục — Tại sao bóng đá châu Âu thay HLV thường xuyên như vậy?

Vào thời điểm này hàng năm, các HLV của năm giải đấu hàng đầu châu Âu cuối cùng cũng có thể thở phào, nâng ly chúc mừng vì đã vượt qua mùa giải một cách suôn sẻ.

Chà, có lẽ thực tế không phải vậy. Sự tự tin của các HLV hàng đầu thường vượt xa người thường — nếu không họ đã không thể ở lại lâu. Nhưng xét việc thay tướng trong bóng đá châu Âu đã trở thành chuyện thường ngày, việc các HLV cảm thấy nhẹ nhõm và biết ơn khi bình an vượt qua mùa hè này cũng là điều dễ hiểu.

Ở mùa giải 2025-26, Premier League có tổng cộng 11 HLV rời đi. Con số này chưa bao gồm các HLV tạm quyền — như Callum McFarlane của Chelsea và Mike Jackson của Burnley — cũng chưa tính đến Pep Guardiola, Andoni Iraola, Marco Silva, và Oliver Glasner những người có thể tự do rời đi sau khi mùa giải kết thúc.

Các giải đấu chính khác ở châu Âu cũng tương tự: Bundesliga có 10 HLV rời đi, Ligue 1 có 9, La Liga và Serie A mỗi giải có 8. Nếu so với số lượng HLV rời đi trung bình của các giải này trong năm mùa giải gần đây (xem bên dưới), đây cũng không phải là một mùa giải đặc biệt.

So với bốn giải đấu thể thao chuyên nghiệp lớn của Mỹ, sự bất ổn của HLV bóng đá châu Âu dường như nổi bật hơn.

Bề ngoài, MLB (Giải bóng chày nhà nghề Mỹ) và NHL (Giải khúc côn cầu trên băng quốc gia) có số lượng HLV rời đi trung bình có vẻ cao hơn, trong khi NFL (Giải bóng bầu dục quốc gia) có số liệu gần với Ligue 1. NBA (Hiệp hội bóng rổ quốc gia) thì tương đối là thiên đường của HLV, khác biệt hoàn toàn.

Nhưng chỉ khi xét đến số lượng đội bóng của mỗi giải đấu mới có thể so sánh công bằng — NBA và MLB mỗi giải có 30 đội, NFL và NHL mỗi giải có 32 đội, trong khi Premier League, La Liga và Serie A mỗi giải có 20 đội, Bundesliga và Ligue 1 mỗi giải có 18 đội. Nếu coi tỷ lệ HLV rời đi trung bình là tỷ lệ phần trăm tổng thể của giải đấu, sẽ phản ánh tình hình thực tế hơn:

Trong năm mùa giải đầy đủ gần đây, tỷ lệ HLV trưởng rời đi của năm giải đấu hàng đầu châu Âu trung bình cao hơn NHL và MLB ít nhất 10%, cao hơn NFL và NBA từ 15% đến 25%.

Để hiểu nguyên nhân, trước hết cần tìm hiểu lý do HLV bóng đá châu Âu bị sa thải. Việc đột ngột rời đi giữa mùa giải có thể chịu tác động từ căng thẳng với ông chủ, khủng hoảng niềm tin trong phòng thay đồ, bầu không khí khán giả tồi tệ, hoặc tất cả các yếu tố trên cùng lúc.

Nhưng về cơ bản, tình trạng này thường xảy ra sau khi đội bóng trải qua một loạt thành tích tồi tệ, khiến mùa giải thất bại hoàn toàn hoặc khiến đội bóng đối diện với nguy cơ không đạt được mục tiêu kỳ vọng.

Không đạt được mục tiêu kỳ vọng thường đồng nghĩa với tổn thất kinh tế lớn — bất kể là không được dự Champions League, hay hoàn toàn không được dự cúp châu Âu, hoặc đáng sợ nhất là xuống hạng. Đối với các câu lạc bộ Premier League, bất kỳ trường hợp nào cũng đồng nghĩa với việc mất hàng chục triệu bảng từ doanh thu bản quyền truyền hình, và gây ra tác động dây chuyền lớn đến doanh thu ngày thi đấu và doanh thu thương mại.

"Về mức sụt giảm doanh thu, bóng đá có thể là ngành duy nhất trên thế giới," Omar Chaudhuri, Giám đốc Thông tin của Twenty First Group, cho biết.

"Nếu bạn không giành được suất dự Champions League, không tham dự cúp châu Âu, doanh thu sẽ giảm mạnh. Tác động của việc xuống hạng là rất lớn và đã được ghi nhận. Nếu bạn đang ở khu vực xuống hạng, hoặc có vẻ sắp rơi vào đó, với tư cách là ông chủ, bạn chắc chắn sẽ hoảng loạn.

Bóng đá có một văn hóa ăn sâu, cho rằng cách duy nhất để thay đổi thành tích giữa mùa giải là thay HLV trưởng. Nhưng tôi nghĩ, đặc biệt ở bóng đá Anh, một yếu tố thúc đẩy quan trọng là nỗi lo doanh thu mùa giải tới không bằng năm nay."

Trong các giải đấu thể thao lớn kiểu khép kín của Mỹ, xuống hạng không phải vấn đề chính. Về mặt cạnh tranh, vào playoff có thể tạm coi tương đương với giành suất dự Champions League hoặc cúp châu Âu, nhưng về mặt kinh tế thì không (mặc dù tổ chức nhiều trận đấu rủi ro cao ở giai đoạn cuối playoff cũng mang lại lợi nhuận lớn). Các cơ chế chia sẻ doanh thu ở các mức độ khác nhau, ngay cả đội yếu nhất cũng có sự bảo đảm tài chính lớn hơn.

"Bạn biết doanh thu luôn có, họ chắc chắn kiếm được tiền," Billy King, cựu tổng giám đốc của Philadelphia 76ers và Brooklyn Nets, nói. "Còn có doanh thu bản quyền truyền hình nữa." Hệ thống hợp đồng cộng với giới hạn lương cho phép bạn kiểm soát chi phí. NFL như vậy, NBA cũng như vậy. NHL cũng vậy, bóng chày đang cố gắng noi theo.

"Nếu NBA áp dụng hệ thống lên/xuống hạng, 16 đội đứng đầu vào playoff, 4 đội cuối xuống hạng G League (giải phát triển của NBA), bạn sẽ thấy phong cách thi đấu của các đội hoàn toàn khác biệt. Áp lực sẽ rất lớn, vì điều này sẽ thay đổi hoàn toàn cấu trúc doanh thu của đội bóng."

Trong những năm gần đây, từ "dự án" bị lạm dụng đến nhàm chán trong bóng đá, đặc biệt là khi thị trường chuyển nhượng mở cửa, cùng với hệ thống quản lý tài chính còn xa mới đạt được giới hạn lương nghiêm ngặt kiểu Mỹ, khiến người ta khó giữ được sự kiên nhẫn. Các câu lạc bộ có ngân sách hùng hậu có thể xây dựng lại hoặc tái cấu trúc đội bóng trong một mùa hè, ở Premier League, điều này thường đòi hỏi chi tiêu khổng lồ và ngay lập tức tạo ra kỳ vọng cho đội bóng.

"Châu Âu không có giới hạn lương thống nhất, vì vậy các ông chủ có thể thoải mái chi tiền, và khi họ chi tiền để đưa về các cầu thủ hàng đầu, họ mong đợi chiến thắng," Billy King nói thêm. "Ngoại trừ bóng chày, hầu hết các môn thể thao ở Mỹ đều có quy định về lương, điều này hạn chế khả năng vươn lên nhanh chóng của đội bóng. Do đó, bạn phải cho HLV thời gian, vì quy định không cho phép bạn ký hợp đồng với hai đến ba cầu thủ hàng đầu."

"Ở NBA, điều này cần thời gian, vì HLV thường tiếp nhận một đội bóng chưa có đủ sức mạnh để vô địch. Họ cần giúp đội xây dựng và phát triển văn hóa và hệ thống mới. Những trường hợp như New York Knicks rất hiếm, mùa trước một HLV đưa đội vào chung kết miền, sau đó đội điều chỉnh, HLV mới lên và cuối cùng vào chung kết."

Trong các giải đấu thể thao lớn của Mỹ, việc tái thiết ổn định có thể là một con đường rất hấp dẫn và mang lại lợi nhuận cao. Mùa giải tồi tệ không những không có rủi ro xuống hạng, mà trong hầu hết các trường hợp, còn làm tăng cơ hội có được nhân tài ưu tú thông qua draft.