Trước có Eriksen, sau có Khalili, đều vì không nhận được “Giấy chứng nhận đủ điều kiện thể thao” của Italy mà không thể đăng ký. Nhưng họ vẫn có thể chơi bóng ở Premier League, Bundesliga, La Liga hay Ligue 1.

Serie A coi trọng an toàn tính mạng của cầu thủ hơn – nhiều CĐV đánh giá quy định này như vậy.

Nhưng kết luận dường như không đơn giản như vậy.

Nguồn gốc của Giấy chứng nhận đủ điều kiện thể thao

Ngày 30/10/1977, tiền vệ Renato Curi của Perugia ngừng tim trong trận đấu với Juventus tại Serie A và qua đời ngay trên sân. Thảm kịch này đã gây chấn động lớn tại Italy. Các tờ báo như La Gazzetta dello Sport, La Repubblica liên tục đưa tin, thảo luận về một vấn đề then chốt – nhiều vận động viên trông có vẻ khỏe mạnh nhưng lại tiềm ẩn bệnh tim nguy hiểm, trong khi không có bất kỳ cuộc sàng lọc hệ thống nào để lọc bỏ những rủi ro này.

Năm 1979, nhóm tim mạch học của Đại học Padova đã thực hiện một thống kê tại vùng Veneto: nhiều người đột tử khi còn sống có các vấn đề về tim như bệnh cơ tim phì đại, bệnh cơ tim thất phải gây loạn nhịp.

Giới y học ngay lập tức đưa ra một giả thuyết – sàng lọc điện tâm đồ định kỳ có cơ hội lọc bỏ những rủi ro này. Lưu ý, đây là một giả thuyết chưa được kiểm chứng hoàn toàn.

Năm 1982, dựa trên sự coi trọng đối với những ca đột tử của vận động viên, Bộ Y tế Italy ban hành nghị định, thiết lập chế độ kiểm tra sức khỏe bắt buộc đối với vận động viên, họ phải có “Giấy chứng nhận đủ điều kiện thể thao” mới đủ điều kiện thi đấu.

Năm 1995, việc kiểm tra sức khỏe được bổ sung thêm các hạng mục như điện tâm đồ gắng sức, siêu âm tim màu, chế độ chứng nhận bắt buộc của Ủy ban Olympic quốc gia Italy (CONI) được thiết lập. Tổ chức này cấp “Giấy chứng nhận đủ điều kiện thể thao”.

Điều này có nghĩa là CONI nắm quyền sinh sát đối với việc vận động viên tham gia thi đấu tại Italy. Quyền lực lớn cũng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn. Các bác sĩ cấp phép phải chịu rủi ro pháp lý rất lớn. Nếu cầu thủ được phép thi đấu mà đột tử trên sân, họ sẽ phải chịu trách nhiệm liên đới. Cơ chế “liên đới trách nhiệm” này chắc chắn dẫn đến sự thận trọng trong việc ra quyết định.

Nghĩa là, nếu dữ liệu tim của một cầu thủ không thể chắc chắn 100%, ở trạng thái trung gian có thể có vấn đề hoặc không có vấn đề, bác sĩ phụ trách thường sẽ trực tiếp từ chối. Ưu tiên hàng đầu của họ là trốn tránh trách nhiệm, mà không quan tâm đến việc cầu thủ chỉ đang bị nghi ngờ đó có mất việc hay không.

Vấn đề của Khalili nằm ở đâu?

Trong thông báo chính thức có đề cập rõ ràng là “chỉ số nhịp tim bất thường”. Không trực tiếp chẩn đoán bệnh cơ tim phì đại, loạn nhịp thất hay các bệnh rõ ràng nào khác. Nhiều tờ báo Italy và Bỉ suy đoán: điện tâm đồ kiểm tra của Khalili xuất hiện tín hiệu loạn nhịp không đặc hiệu hoặc bất thường tái cực điện tâm đồ khi ở trạng thái gắng sức. Cần nhấn mạnh – đây chỉ là dấu hiệu nghi ngờ nguy cơ cao ở mức độ sàng lọc, không có nghĩa là đã chẩn đoán bệnh tim thực thể. Khalili chỉ mới đang bị nghi ngờ có vấn đề về tim.

Lưu ý, trường hợp Khalili không nhận được giấy phép có sự khác biệt rõ rệt với Eriksen. Eriksen là vì có tiền sử ngừng tim rõ ràng và nguyên nhân “loạn nhịp ác tính”, còn Khalili chỉ đơn giản là không thể xác nhận bình thường. “Không thể xác nhận bình thường” ≠ không bình thường, đó là logic đơn giản nhất.

Đồng thời có một sự thật không thể chối cãi: trong hai năm qua, anh đã thi đấu 99 trận chính thức cho Union Saint-Gilloise và đội tuyển quốc gia Israel, thi đấu với cường độ cao trong thời gian dài, chưa từng xuất hiện các triệu chứng như khó chịu tim, ngất xỉu trên sân. Anh đều vượt qua tất cả các đợt kiểm tra sức khỏe bắt buộc hàng năm tại giải Bỉ, cũng như kiểm tra tại Inter Milan và Crystal Palace.

Giả thuyết “sàng lọc điện tâm đồ có cơ hội lọc bỏ các vấn đề tim nguy hiểm đến tính mạng”

Bây giờ chúng ta hãy nói về cơ sở lý thuyết khiến Khalili bị Ủy ban Olympic quốc gia Italy từ chối – giả thuyết rằng sàng lọc điện tâm đồ định kỳ có cơ hội lọc bỏ các vấn đề tim nguy hiểm đến tính mạng.

Giả thuyết này có hai lỗ hổng hiện tại không thể tự lý giải:

Một là, âm tính giả – nhiều người có các vấn đề như bệnh cơ tim phì đại nhưng điện tâm đồ hoàn toàn bình thường. Việc kiểm tra điện tâm đồ định kỳ này chưa chắc đã phát hiện ra vấn đề. Ví dụ như Eriksen, dù đã vượt qua bài kiểm tra sức khỏe của Ủy ban Olympic quốc gia Italy nhưng vẫn không thể tránh khỏi ngừng tim.

Hai là, dương tính giả – những thay đổi sinh lý của vận động viên rất dễ bị chẩn đoán nhầm thành tín hiệu bệnh tật. Nhiều vận động viên có trái tim hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng vì tập luyện sức bền trong thời gian dài, tim của họ xuất hiện “thay đổi điện sinh lý”. Những thay đổi này là sự tái cấu trúc sinh lý lành tính, hoàn toàn khác với bệnh tim nguy hiểm đến tính mạng.

Tóm lại, có thật chưa chắc đã kiểm tra ra, kiểm tra ra chưa chắc đã thật.

Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm chứng chân lý.

Vì lý thuyết không thể tự lý giải, vậy chúng ta hãy xem xét hiệu quả thực tế kể từ khi thực hiện chế độ cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện thể thao dựa trên sàng lọc điện tâm đồ.

Từ khi thực hiện chế độ, theo thống kê, tỷ lệ đột tử do tim ở tất cả các vận động viên thi đấu từ 12–35 tuổi tại vùng Veneto, Italy đã giảm từ 3,6 ca/100.000 người/năm xuống còn 0,4 ca/100.000 người/năm, mức giảm gần 90% (nguồn: Tạp chí Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ – JAMA).

Hiệu quả trông có vẻ rất rõ ràng. Nhưng điều này vẫn không thể chứng minh được mối quan hệ tất yếu giữa hai yếu tố. Vì thời đại đang thay đổi.

Về mặt lý thuyết, chúng ta cần so sánh ngang giữa Italy và các quốc gia khác không thực hiện chính sách này. Nhưng hiện tại vẫn chưa tìm thấy mẫu dữ liệu lớn có thể đối chiếu cùng thời kỳ cho cùng nhóm đối tượng ở các nước khác.

Nhưng có thể thống kê một cách tương đối các ca ngừng tim hoặc đột tử do tim trên sân bóng đá chuyên nghiệp tại Italy và bốn quốc gia châu Âu chính (Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha):

Kể từ khi Italy thực hiện chính sách này, các cầu thủ làm việc tại Italy đã gặp tổng cộng 4 ca: Morosini, Astori, Eriksen, Bove. Tây Ban Nha gặp 2 ca: De la Red, Puerta. Pháp gặp 2 ca: Vivien Foe, Gomis. Anh gặp 1 ca: Muamba. Bundesliga hiện chưa có.

Điều kỳ lạ là, Italy – nơi được cho là coi trọng rủi ro này nhất, có chính sách khắt khe nhất – lại xảy ra nhiều sự cố liên quan nhất.

Tổng kết lại: Cả về lý thuyết hay thực tiễn, dường như đều không thể chứng minh một cách thuyết phục rằng chính sách này của Italy có hiệu quả. Điều có ý nghĩa nhất của chính sách này có lẽ chỉ là ngọn cờ “vì sự an toàn tính mạng của vận động viên”.

Vậy dưới một giả thuyết y học thô sơ như vậy, Ủy ban Olympic Italy có quyền độc đoán tước đi cơ hội làm việc của một vận động viên hay không? Đây là một vấn đề liên quan đến đạo đức, tùy quan điểm mỗi người.

Triết lý “tự quyết định” của Anh

Khác với logic “mặc định có tội” của Italy, các quốc gia khác, tiêu biểu là Anh, nghiêng về việc công bố đầy đủ rủi ro và tôn trọng sự lựa chọn tự chủ của cầu thủ và câu lạc bộ.

Việc kiểm tra sức khỏe tại Anh cũng có các xét nghiệm liên quan đến tim. Khi đối mặt với dữ liệu nghi ngờ, bác sĩ có nghĩa vụ thông báo đầy đủ rủi ro cho cầu thủ và câu lạc bộ, đồng thời ký “văn bản thông báo rủi ro và cam kết đã biết”. Việc ra quyết định hoàn toàn do cá nhân tự chủ. Bác sĩ kiểm tra không bị ràng buộc trách nhiệm.

Trách nhiệm của giải đấu là đảm bảo các rủi ro liên quan được công bố đầy đủ, chứ không phải thay thế cá nhân đưa ra quyết định.

Triết lý này có phải là không coi trọng an toàn tính mạng của cầu thủ?

Rõ ràng không thể đưa ra kết luận như vậy. Bởi vì nếu cầu thủ và câu lạc bộ được biết đầy đủ về một rủi ro tiềm ẩn nào đó quá cao, họ thường sẽ không chọn tiếp tục mạo hiểm. Ngay cả khi một cá nhân cầu thủ muốn mạo hiểm, câu lạc bộ cũng sẽ không đồng ý.

Thay vì độc đoán từ chối cơ hội làm việc của cá nhân, giới chức trách Anh coi trọng hơn khả năng hỗ trợ cuối cùng đối với rủi ro.

Về cơ sở vật chất, các sân bóng đá chuyên nghiệp của Anh (Premier League, Championship, League One, League Two) mỗi trận đấu bắt buộc phải có bác sĩ đội có chứng chỉ túc trực. Đồng thời trang bị đội ngũ y tế có khả năng hỗ trợ sự sống nâng cao.

Tất cả các sân nhà và trung tâm huấn luyện của các câu lạc bộ Premier League đều bắt buộc trang bị máy khử rung tim tự động bên ngoài (AED). Thiết bị được đặt ở vị trí có thể tiếp cận nhanh chóng, với tiêu chuẩn mục tiêu hoàn thành lần khử rung đầu tiên trong vòng 2 phút sau khi ngừng tim. Vào ngày thi đấu, phải có một xe cứu thương chuyên dụng cho cầu thủ đỗ trong sân để sẵn sàng.

Ngoài việc bao phủ các sân vận động chuyên nghiệp, giải Ngoại hạng Anh còn đầu tư khoảng 2,7 triệu bảng để lắp đặt thêm AED cho hơn 2000 sân bóng cộng đồng, hỗ trợ xây dựng năng lực sơ cứu cho bóng đá cơ sở.

Về quy trình, mỗi câu lạc bộ chuyên nghiệp phải xây dựng bằng văn bản kế hoạch xử lý khẩn cấp khi ngừng tim. Bao gồm phân công nhân sự, lộ trình lấy AED, tuyến đường chuyển đến bệnh viện có khả năng cấp cứu tim, quy trình liên lạc, v.v. và phải thường xuyên diễn tập, rút kinh nghiệm.

Các biện pháp trên cơ bản Italy cũng có. Nhưng về mức độ bao phủ cơ sở vật chất và chi tiết thực hiện quy trình vẫn có khoảng cách nhất định so với Anh. Ví dụ như trong việc diễn tập kế hoạch xử lý khẩn cấp, Anh có yêu cầu bắt buộc rõ ràng từ cơ quan chức năng. Còn Italy có hướng dẫn chính thức nhưng không có tiêu chuẩn bắt buộc thống nhất.

Về sơ cứu trên sân, các sân vận động ở Italy thường thuê ngoài các tổ chức cứu thương tình nguyện địa phương, trình độ không đồng đều. Còn giải Ngoại hạng Anh giàu có thường tự thành lập hoặc ký hợp đồng với các đội ngũ y tế chuyên nghiệp, trình độ cao hơn.

Tóm lại, Premier League sẵn sàng thông báo rủi ro ở phía trước, hỗ trợ cuối cùng ở phía sau, đảm bảo cầu thủ nếu gặp sự cố cũng có thể được sơ cứu đầy đủ nhất. Còn việc cầu thủ có muốn thi đấu hay không, đó là sự tự do của cá nhân, nhà chức trách không có quyền quyết định thay cá nhân.

 Lời kết

Ngọn cờ “sự sống” rất lớn, lớn đến mức có thể khiến mọi vấn đề khác tránh sang một bên. Dường như chỉ cần giương cao ngọn cờ này, mọi hành động đều trở nên chính nghĩa. Nhưng nó lại rất trống rỗng, trống rỗng đến mức không thể phản ánh sự cụ thể của đời sống thường nhật. Thế giới chúng ta đang sống không phải là vô trùng, để thực sự làm tốt mỗi lựa chọn, chúng ta không dựa vào “chính nghĩa” trống rỗng, mà dựa vào việc đánh giá xác suất.

Giống như về mặt lý thuyết, mỗi ngày ra khỏi nhà đi làm nguy hiểm đến tính mạng hơn là nằm ở nhà. Sở dĩ chúng ta mỗi sáng vẫn đẩy cửa ra khỏi nhà, không phải vì không coi trọng an toàn tính mạng, mà so với xác suất gặp tai nạn xe cộ, nỗi thất vọng của người vợ khi không có gạo nấu cơm thực tế hơn nhiều.

Nếu có ai đó dựa vào điều này để cấm bạn ra khỏi nhà, liệu có phải là rất hoang đường?